|
Eklem kireçlenmesinin tam karşılığı eklem aşınmasıdır.Bunu özellikle belirtmek
istiyorum. Çünkü hastalarımızın çoğu eklemlerim kireçlenmiş;yürürsem, zorlayıcı
spor yaparsam kireçler dağılır diye düşünüyor.Oysa durum tam tersi ..Kireçlenen
eklemimizi çok zorlamamız ve yormamız gerekli. Peki eklemlerimiz neden
kireçlenir? Kireçlenmenin aşınma olduğunu söylemiştim.Kullanılan tüm
organlarımız gibi eklemlerimizde aşınır.Bu yaşlanmanın vazgeçilmez kuralıdır.Sık
sık araba modelini vereceğim bunu açıklamak için.Şöyle düşünün.Bir araba
aldınız.Kullanmaya başladınız.Sıfır araba.5-10 sene sonra sağından solundan ses
gelmeye başladı.
Eklemlerimizde aynen böyle.Eğer onlara iyi bakar zorlamazsak
40-50 sene şikayetimiz olmaz .Ama sonrasında eklemlerimizde ağrılar başlar ve bu
ağrıların büyük bir kısmının nedeni kireçlenmedir.Peki bu kireçlenmeyi
engellememiz mümkün mü?Tam olarak mümkün değil.Ama geciktirmek idare etmek
elimizde.Aşırı kilolu olmamak.Eklemleri düzgün ve zorlamadan egzersiz yapmak ve
kaslarımızı kuvvetli tutup kıkırdaklarımıza çok yük bindirmemekle bu
mümkün.Zorlayıcı olmayan sporlar arasında uygun cins ayakkabıyla uygun
zeminde(tartan zemin,toprak vs.ASFALT DEĞİL)yürüyüş,yüzme vb gibi sporla
sayılabilir.
Çok zayıf olmakta kemik erimesini körükleyeceğinden eklemlere binen
yükü azaltsa da önerilmez.Yediğimiz yiyeceklerinde kıkırdak sağlamlığı üzerinde
rolü tartışılmaz.Özellikle yeşil sebze ve meyve ağırlıklı beslenme
kıkırdaklarımız için çok gereklidir. Dizden bahsettiğimiz için diz kireçlenme
yani aşınma safhalarından ve tedavi yöntemlerinden kısaca
bahsedeceğim.Bahsedeceğim bu konuların her biri için ayrı bir kitap yazmak
mümkün.
Bu yöntemleri daha sonraki yazılarımda açacağım.ama şimdilik kısaca
değineceğim. En erken safhada eklemlerimizden sesler gelir.Çömelme kalkma esnası
çatır çutur sesler duyarız.Ara sıra ağrılarımız olur ama önemsemeyiz.İşte bu
dönem doktora başvurulması çok önemli.Çünkü sadece gösterilecek basit egzersiz
ve verilecek dizlik tedavileriyle yada uygulanacak fizik tedaviyle dizlerimizin
ağrısız olması ve kireçlenmenin engellenmesi mümkün.Kıkırdak yapıcı ağızdan veya
eklem içine yapılacak kıkırdak yapıcı ve kayganlığı arttıracak sıvılar gene bu
dönemde uygulanabilir.BURDA EN ÖNEMLİ DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTA ŞU:DİZİNİZDE
AĞRINIZ OLDUYSA MUTLAKA DOKTORA BAŞVURUNUZ:AĞRI EŞİT BOZUKLUK DEMEKTİR:GEÇER
DİYE BEKLEMEK ÇOK YANLIŞTIR.Çünkü belki ağrınız ara sıra olacaktır yada belki de
gerçekten geçecektir ama bu dizinizin düzeldiği anlamına kesinlikle
gelmez.Diziniz artık sessiz dönemdedir ve bir süre sonra ağrılar tekrar ve daha
sık başlayacaktır.İşte bu dönem diz kireçlenmesinin ameliyat döneminin başladığı
dönemdir.İlk dönemde sıklıkla menisküs yırtığı oluşmaktadır. Menisküsler dizin
içinde kayganlığı sağlayan ve dizin kıkırdaklarının aldığı darbeleri azaltan
adeta arabaların amortisörü görevini gören oluşumlardır.
Dizimizin ağrılarını
önemsemediğimiz için başlangıçta yaşa bağlı aşınıp bulgu vermişler ancak ihmal
edip dotora gitmediğimiz için aşınmaları devam edip yırtılmışlardır. Sanılanın
aksine aşınmış oldukları için yırtılmaları için dizimizi bir yere çarpmamız
vurmamız gerekmez.Çok basit bir çömelme ;merdiven inip çıkma esnası bile
yırtılabilirler.Bu dönemde saptanmış bir dizi artroskopik girişim dediğimiz ve
sadece 2 delikten diz içine girilip kamera ve mercek eşliğinde yapılan bir
ameliyatla tamamen normal hale döndürmek mümkün.Maalesef bu dönemde de dizimizi
ihmal edersek ve mevcut ağrıları dinlemezsek ve ağrı kesiciler kullanarak zaman
kazanmaya çalışırsak dizimizin kireçlenmesi bir sonraki safhaya geçer.Önemli
noktayı tekrar vurguluyorum.Ağrı eşittir dizde bozukluk.Ağrının geçici
olması;ilaçlara yanıt vermesi dizimizin düzeldiği anlama gelmiyor maalesef.Ve
maalesef bu dönemde kullandığımız ağrı kesiciler dizimizin ağrılarını
kesebiliyor.Bir sonraki safhada ise menisküs yırtık olduğu ve dizin içinde bozuk
bir oluşum olduğu için dizimize dengesiz yük biniyor ve işte korkulan olay
oluyor ve dizimizin kıkırdağı bozuluyor.
Bu bozulma dizimize binen yük
dağılımından dolayı genelde iç tarafında oluyor.Eğer hastanın yaşı gençse
kıkırdak aşınması için kıkırdakta çatlak oluşturup yalancı kıkırdak oluşumunu
sağlamak (mikrofraktür) yada kıkırdakları silindir şeklinde dizin yük binmeyen
bölgelerinden alıp bozuk bölgelere yerleştirmek (mozaikplasti)yada kıkırdak dolu
alıp laboratuarda üretip o bölgeye nakletmek (kıkırdak nakli) mümkün.Bu
yöntemlerin tümünü hastanemizde uygulamaktayız.Ancak kireçlenen dizi olan
hastanın yaşı genelde 50 ve üzeri olduğu için bu yöntemlerden daha çok
kullanılan 2 yöntem mevcut.Bunlardan biri kemik döndürme dediğimiz yüksek tibial
osteotomidir.Diğeri ise bozulan yüzeyi değiştirme dediğimiz unikondiler
artroplastidir.Burda da doktorunuzun ve sizin tercihiniz önemlidir.
Unikondiler
artroplasti dediğimiz dizin iç yanını değiştirmede dizin bozuk iç kısmına yarım
protez tıbbi çimentoyla tespitlenmekte ve hasta 1 gün sonra dizine yük verip
yürüyebilmektedir.İyi bir protez iyi bir teknikle yapıldığı takdirde bu protez
dizinizde 5-30 sene arası kalabilmektedir.Ancak her dizinin iç yanı bozulan
hastaya yarım protez yapmak mümkün değildir.Bunun için dizin ön bağının sağlam
olma sı hareket açıklığının tama yakın olması diz eğikliğinin elle
düzeltilebilir olması gibi faktörler gereklidir.İşte bu yüzden ağrı olduğu an
doktora başvurulmazsa bu biraz önce saydığım gerekli haller zamanla bozulacak ve
dizimize yarım protez uygulanma şansıda ortadan kalkacaktır.Kemik döndürme
ameliyatı ise iyi uygulandığı takdirde belki de dizimizi ömür boyu düzeltecek ve
ağrılarımız tamamen geçecektir.Bu yöntemlerin avantajları uygulanabilirliği ve
ameliyat sonrası iyileşme süreçlerini burada anlatmam mümkün değil. Kısmet
olursa başka yazılarımda sizleri bu konuda aydınlatacağım. Bu safhayı da
ameliyattan korktuğumuz için ilaçlarla fizik tedaviyle geçiştirmeye kalkarsak
dizimiz maalesef aşınmaya devam edecek ve dizimizin iç kısmının yanında dış ve
ön kısım kıkırdakları da bozulacak ve yürümemiz iyice zorlaşacaktır.Artık çok
kısıtlı mesafe yürür ve çok ağrılı hale gelen dizlerimiz için bu son safhada
yapılması gereken ise tam diz protezidir.Ama aşikardır ki yarım protezin yada
kemik döndürmenin tam proteze karşı inanılmaz üstünlükleri vardır.en basit bir
örnek biraz önce bahsettiğim bu 2 yöntemde de namazımız kendimiz oturmadan
kılabiliriz.Dizimizde merdiven inip çıkma esnası güven duyusu olur vs.Diz
protezinin artıları eksileri iyileşme dönemi hep sonra bahsedeceğim
konular.Burada aşikar olarak gözüken durum şu.
Dizimizde ağrı olduğu zaman bu
ağrı geçsede ;dönem dönem olsada bozukluk olduğunun göstergesidir.Ve tıpkı
arabanın bozulan bir mekanik parçası gibi bu parça yağlanmaz eklem içi yapılan
sıvılar)yıkanmaz(artroskopik girişim)yada kısmen değiştirilmezse (unikondiler
artroplasti yada yüksek tibial osteotomi)dizimizin tam bozulmasına ve tamamının
değişmesine yol açar.(total diz protezi.)
OP.DR. G.Şükrü GÜRKAYNAK ORTOPEDİ VE TRAVMATALOJİ
|